Wywiady i reportażeWydarzenia
Więcej o świętychW liturgii, zwyczaje
RefleksjePrezentacje, opracowania
Nowe książkiLudzie
LokalneKultura, w prasie
InternetFormacja i nauka
DokumentyBiblioteka serwisu
AktualnościKlasztory franciszkańskie
Na świecie800-lecie franciszkanów
Wiadomości z tematu: Aktualności:
Strefa Zero 2015 - Wezwani do zwycięstwa
Ogłoszenia: Osoby konsekrowane w TVP2
Różne: Czytelnicy „Posłańca” pod opieką duchową
Warszawa: 3 maja na Siekierkach
Głogówek: franciszkanin ze złotą odznaką
Taszkent: rocznica patrona administratury
Prasa: nowy numer Posłańca św. Antoniego
Dąbrowa Górnicza: „Nie lękajcie się” Jana Pawła
Legnica: Rycerze przy Grobie Pańskim
Prasa: o roli aniołów w życiu wiary
Dąbrowa Górnicza: hołd Młodzieży Wszechpolskiej
Kraków: spotkanie rodzin misjonarzy
Ogłoszenia: seminarium ze św. Franciszkiem
Ogłoszenia: do Peru na beatyfikację
Media: zdjęcia do teledysku Siewców Lednicy
Różne: zakonnicy wśród więźniów Dachau
Wrocław: paschalne nabożeństwo uzdrowienia
Ogłoszenia: niedziela z radiem u franciszkanów
Lublin: przyszłość osób konsekrowanych w Polsce
Würzburg: biskup z młodzieżą franciszkańską
   Następne Następne
Siostry Klaryski (od XIII do XVIII w.)
2004-02-02 12:33:06
Prezentujemy wstęp z książki Patrycji Gąsiorowskiej "Życie codzienne klarysek", będący syntezą historii klarysek na ziemiach polskich i w Krakowie (od XIII do XVIII w.), a jednocześnie wprowadzeniem do wciągającej lektury na temat tradycji klarysek krakowskich.

Klasztor przy ul. Grodzkiej pokazany jest nie tylko przez pryzmat kontemplacji, nabożeństw i ascezy, ale także ubioru, żywienia, opieki zdrowotnej, finansów, czy w końcu wypoczynku i rekreacji. Klaryski poznawane i widziane oczyma autorki (na zdjęciu / fot. S. Mazgaj OFM) - historyka, specjalizującej się w dziejach klarysek w Polsce oraz biografistyce średnowiecznej, przedstawiane są ciepło i w sposób ciekawy, a zarazem przystępny, w każdym kolejnym rozdziale książki.

Jest to naprawdę wielka i godna pochwały zamiana: opuścić dobra doczesne dla wiecznych, wysłużyć sobie dobra niebieskie zamiast ziemskich, za jedno otrzymać sto i posiąść szczęśliwe życie wieczne. (Pierwszy list św. Klary do św. Agnieszki Praskiej[1])

Zakon klarysek, żeńska gałąź zakonu franciszkańskiego, powstał w Asyżu na początku XIII w. Jego geneza wiąże się z wydarzeniem jakie miało miejsce w nocy z Niedzieli Palmowej na Wielki Poniedziałek (27/28 III) 1211 r. lub (18/19 III) 1212 r., kiedy w maleńkim kościółku w Porcjunkuli młoda dziewczyna Klara Offreduccio di Favarone przyjęła z rąk św. Franciszka habit franciszkański. Tym samym rozpoczęła życie zgodne z ideałami Świętego. Wkrótce w ślady Klary poszły inne kobiety z jej rodziny, m.in. jej rodzona siostra Agnieszka, a także szlachcianki i mieszczanki z Asyżu i okolic. Św. Franciszek zdecydował się zamknąć siostry w klauzurze, a na klasztor przeznaczył im miejsce przy niewielkim kościele św. Damiana koło Asyżu. Od tej pory zakonnice nazywano damianitkami lub Ubogimi Paniami, ponieważ według zaleceń św. Franciszka starały się zachować doskonałe ubóstwo bez dochodów i własności, żyjąc tylko z jałmużny, zbieranej w ich imieniu przez braci mniejszych oraz z plonów przyklasztornego ogródka. Cechą charakterystyczną nowego zgromadzenia był ścisły związek z braćmi mniejszymi, którzy otoczyli siostry opieką duchową. W r. 1219 kardynał protektor zakonu, Hugolin, nadał wspólnocie Klary regułę opartą na regule benedyktyńskiej, a od papieża Innocentego III otrzymały dodatkowo "przywilej ubóstwa" (potwierdzony następnie przez papieża Grzegorza IX w 1228 r.). W r. 1247 papież Innocenty IV nadał damianitkom nową regułę, w myśl której zezwolił im na posiadanie własności wspólnej. Klara widząc w tym sprzeniewierzenie się przyjętej przez nią zasadzie ubóstwa napisała własną regułę (wzorowaną na regule braci mniejszych z r. 1223). Została ona zatwierdzona przez papieża Innocentego IV tuż przed jej śmiercią w 1253 r., ale w zasadzie tylko dla klasztoru św. Damiana. Kolejną regułę nadał klaryskom w r. 1263 papież Urban IV, rozwijając regułę Klary, ale pozwalając klasztorom na posiadanie majątków. Od momentu kanonizacji swej współzałożycielki w r. 1255 zgromadzenie sióstr nazwano Zakonem Św. Klary (Ordo Sanctae Clarae), a popularnie klaryskami[2]. Zakon klarysek rozrastał się bardzo szybko zyskując, podobnie jak franciszkanie, ogromną popularność w społeczeństwie. Zaowocowało to powstaniem nowych klasztorów początkowo na terenie Włoch, a następnie w innych krajach europejskich: w Czechach, Niemczech, we Francji, w Polsce i na Węgrzech. Do r. 1263 założono w Europie w sumie 76 klasztorów klarysek. Na przełomie XIII i XIV w. było ich już ok. 400, a liczbę sióstr szacuje się na prawie 15 tysięcy. Nowe konwenty powstawały jeszcze w XIV w., natomiast pewien zastój rozwoju zakonu nastąpił w wiekach XV i XVI. Ożywienie życia klasztornego miało miejsce dopiero po Soborze Trydenckim (1545-1563).

Na ziemiach polskich zakon klarysek pojawił się jeszcze za życia św. Klary. W r. 1245 Salomea[3], córka księcia krakowsko-sandomierskiego Leszka Białego i księżnej Grzymisławy, siostra księcia Bolesława V Wstydliwego i wdowa po królu halickim Kolomanie, złożyła śluby zakonne na ręce prowincjała brata Rajmunda. Wydarzenie to miało miejsce w Sandomierzu, podczas obrad kapituły prowincji czesko-polskiej franciszkanów. Nie wiadomo czy Salomea przyjęła habit zakonny sama, czy wraz z innymi kobietami z jej otoczenia. Przypuszczalnie jednak pierwsze siostry do nowego klasztoru przybyły z konwentu klarysek w Pradze, założonego w r. 1233 przez św. Agnieszkę, z którą Salomea musiała zatem nawiązać kontakt. Wobec tego jest prawdopodobne, że Salomea, nawiązała również kontakt z samą Klarą, z którą Agnieszka korespondowała, jakkolwiek nie ma na to żadnych dowodów. Pierwsze polskie klaryski początkowo zamieszkały na zamku książęcym w Sandomierzu. Nie było to jednak właściwe miejsce do modlitwy i kontemplacji, a przede wszystkim zachowania klauzury. Dwór zapewne tętnił życiem, jakkolwiek surowa i bogobojna księżna-matka Grzymisława nie pozwalała na wyszukane zabawy i rozrywki. Przed r. 1255 książę Bolesław przeniósł siostrę i jej wspólnotę do Zawichostu, gdzie stanął pierwszy klasztor, być może murowany i kościół pod wezwaniem św. Elżbiety, a całość kompleksu otoczono murem. Salomea wbrew oczekiwaniom nie została przełożoną nowej wspólnoty, ale jako jej fundatorka faktycznie odgrywała w klasztorze najważniejszą rolę. Ponieważ siostry nie mogły utrzymywać się z kwesty ani z jałmużny, na specjalną prośbę Salomei, papież Aleksander IV zezwolił im na przyjęcie od księcia Bolesława majątku ziemskiego. Nie było to sprzeczne z zachowywaną przez klasztor regułą Innocentego IV z r. 1247, gdyż zezwalała ona na posiadanie własności wspólnej. Nie sprzeniewierzono się także ideałowi ubóstwa, gdyż książę ufundował przy klasztorze szpital św. Franciszka i to właśnie tę instytucję bardzo hojnie uposażył w posiadłości ziemskie, dziesięciny i przywileje, a siostry jako posługujące w szpitalu mogły korzystać z jego dochodów. Zawichost okazał się wkrótce niezbyt szczęśliwym miejscem dla klasztoru żeńskiego, ze względu na niebezpieczeństwo ciągłych najazdów ze strony Tatarów i Litwinów. Książę Bolesław Wstydliwy za radą biskupa krakowskiego Prandoty zdecydował się więc na przeniesienie klasztoru bliżej swojej krakowskiej siedziby, do Skały, co nastąpiło już w r. 1257. Klaryski otrzymały tam na siedzibę zameczek obronny, zwany Grodziskiem, znajdujący się na wysokiej skale nad rzeką Prądnik (Skała Najświętszej Maryi Panny). W zamian za utracony szpital w Zawichoście książę uposażył klasztor nowymi nadaniami majątkowymi. W r. 1263 siostry przyjęły złagodzoną co do zasady ubóstwa regułę papieża Urbana IV, pozwalającą im na posiadanie, już bez żadnych ograniczeń, wspólnego majątku, przeznaczonego na zaspokajanie potrzeb wszystkich sióstr i prawidłowe funkcjonowanie konwentu. Jego zarządcą miał być prokurator z zakonu franciszkanów. Po śmierci Salomei w r. 1268 klasztor istniał nadal, a nawet powiększył swój stan osobowy. Jednakże pozbawiony opieki rodziny książęcej zaczął powoli podupadać. Wkrótce na Grodzisku zaczęło być ciasno, gdyż na stosunkowo niewielkim terenie powstał jeszcze dodatkowo mały konwent franciszkanów, którzy pełnili duszpasterskie obowiązki przy siostrach. W obrębie zabudowań klasztornych mieszkała również służba i nieliczny oddział zbrojnych. Dużą uciążliwością był ciągły brak wody, pomimo istnienia na dziedzińcu studni. Wodę trzeba było więc dodatkowo do klasztoru dostarczać wiadrami. W r. 1299 po śmierci księcia krakowskiego Leszka Czarnego klaryskom zagrażało także niebezpieczeństwo ze strony wojsk walczących ze sobą pretendentów do tronu krakowskiego. W nieznanych bliżej okolicznościach doszło do napaści pewnych, jak ich określono w źródłach "barbarzyńców", którzy nie tylko ograbili, ale i spalili zabudowania klasztorne. Wiele sióstr zostało zhańbionych i w akcie rozpaczy rzuciło się do klasztornej studni. W zaistniałej sytuacji władze zakonne w porozumieniu ze Stolicą Apostolską zadecydowały o przeniesieniu konwentu do Krakowa. Wybór tego miasta, wiązał się z potrzebą zapewnienia klaryskom bezpieczeństwa oraz faktem złożenia w tamtejszym kościele franciszkanów w 1269 r. doczesnych szczątków założycielki klasztoru - Salomei. Wszak siostry pragnęły być blisko swojej Matki. Przeniesienie stało się możliwe po objęciu władzy w Krakowie przez życzliwie do klarysek nastawionego księcia Władysława Łokietka. Klasztor został umieszczony przy ulicy Grodzkiej, obok kościoła św. Andrzeja (na zdjęciu / fot. A. Zając OFMConv), który należał do benedyktynów z Sieciechowa. Dokładna data przeniesienia nie jest znana, nastąpiło to z pewnością przed 1316 r. Ostateczne potwierdzenie zamiany własności kościoła św. Andrzeja miało miejsce w r. 1320, a w pięć lat później istnienie klasztoru w tym miejscu zostało zatwierdzone przez papieża Jana XXII. Zabudowania klasztorne były drewniane, jakkolwiek klasztor musiał być duży, aby pomieścić wszystkie zakonnice (ok. 100). Chociaż część z nich odeszła do klasztoru w Starym Sączu, to jednak wciąż do bramy krakowskiego konwentu pukały nowe kandydatki, pragnące poświecić się służbie Bożej. Po translacji klasztor zatrzymał swoje rozległe dobra i przywileje. Wkrótce dzięki nowym nadaniom i legatom stał się, obok sądeckiego, jednym z najbogatszych klasztorów w Polsce. Posiadał łącznie ponad 40 wsi, dwa miasta (Zawichost i Skałę), części ziemi w kilku innych wsiach, liczne dziesięciny, dochód z żup solnych w Bochni, regale młynne i karczemne, komorę celną w Żarnowcu oraz prawie pełny immunitet ekonomiczny i pełny sądowy. Klaryski krakowskie podlegały władzy prowincjała franciszkanów prowincji polskiej do końca XVI w. W r. 1594 po wizytacji biskupa krakowskiego, kardynała Jerzego Radziwiłła i przeprowadzonej przez niego reformie klasztor przeszedł pod jurysdykcję biskupów krakowskich. Część klarysek na znak protestu przeciwko zmianom przeniosła się wówczas do Kalisza, gdzie założyła klasztor ściśle powiązany z franciszkanami. W r. 1596 drewniany klasztor krakowski spalił się. Wkrótce dzięki staraniom ksieni Anny Rokowskiej wystawiono nowy, murowany budynek mieszkalny dla sióstr. W r. 1639 na polecenie ksieni Eufrozyny Stanisławskiej przebudowano wnętrze kościoła w stylu barokowym. Ważnym wydarzeniem w dziejach krakowskiego konwentu było odnalezienie szczątków Salomei oraz jej beatyfikacja w r. 1673[4]. Klasztor klarysek istnieje nieprzerwanie przy kościele św. Andrzeja od XIV w. do dnia dzisiejszego. Był to pierwszy, a zatem najstarszy klasztor żeński, który znalazł się w obrębie murów miejskich.

(Obok: Fragment obrazu przedstawiającego śluby zakonne św. Kingi i bł. Jolenty - wizja artystyczna malarza)*. Dzieło bł. Salomei znalazło wielu naśladowców. W latach 1256-1257 klasztor klarysek we Wrocławiu ufundowała księżna Anna, siostra św. Agnieszki, a wdowa po księciu wrocławskim Henryku II Pobożnym. W r. 1280 św. Kinga, wdowa po księciu Bolesławie Wstydliwym założyła klasztor w Starym Sączu. W trzy lata później jej siostra, bł. Jolenta była współfundatorką, wraz z księciem wielkopolskim Przemysłem I, klasztoru w Gnieźnie. W r. 1295 książę świdnicki Bolko I ufundował konwent w Strzelinie, a książę głogowski Henryk I w latach 1304-1307- w Głogowie. Klasztory śląskie niestety już w XIV w. znalazły się poza granicami Polski, ponieważ w wyniku zmian politycznych Śląsk przeszedł pod panowanie czeskie. Wszystkie konwenty klarysek zostały bardzo hojnie uposażone przez fundatorów i obdarowane licznymi przywilejami. Szybko wybudowano dla sióstr murowane klasztory i kościoły. Fundatorzy i ich następcy stale materialnie wspierali zakonnice przysyłając im odzież, żywność i jałmużnę. W zamian mogli liczyć na modlitwę, duchową opiekę, także po śmierci, i na pochówek w przyklasztornej świątyni. Córki fundatorów i dobrodziejów licznie wstępowały do klasztorów klarysek, gdzie pełniły najwyższe urzędy: ksieni, wikarii, mistrzyni nowicjatu. W XVII w., w wyniku poreformacyjnego ożywienia religijnego, powstały na ziemiach polskich jeszcze cztery konwenty: w Śremie, Kaliszu, Chęcinach i Zamościu. Być może do klarysek należał także założony w 1615 r. klasztor w Bydgoszczy. Jego proweniencja zakonna nie jest jednak do końca pewna, gdyż w momencie powstania znalazł się on od razu pod obediencją biskupa, a nie franciszkanów. Konwenty klarysek nie były ze sobą związane organizacyjnie. Każdy z nich stanowił autonomiczną jednostkę z własnymi władzami zewnętrznymi, tj. biskupem (Kraków i Stary Sącz) lub prowincjałem franciszkanów oraz władzami wewnętrznymi i hierarchią urzędów klasztornych, a także odrębnymi zwyczajami domowymi.

[1] Pisma św. Klary z Asyżu, tł. C. Niezgoda, [w:] Wczesne źródła franciszkańskie, red. S. Kafel, t. 2, Warszawa 1981, s. 310.
[2] Niezgoda C., Święta Klara z Asyżu w świetle Poverella, Kraków 1993, s.63-79, 130-143, 163-165.
[3] Wyrozumski J., Salomea (ur. 1211 lub 1212 - zm. 1268), królowa halicka, klaryska, błogosławiona, [w:] Polski Słownik Biograficzny (dalej cyt. PSB), t. 34: 1996, s. 365-368.
[4] Kanior M., Proces beatyfikacyjny bł. Salomei, [w:] Z przeszłości Krakowa, red. J. Małecki, Warszawa- Kraków 1989, s. 69-94.

* Obraz przedstawia śluby zakonne św. Kingi i bł. Jolenty. Jest to tylko wizja artystyczna malarza, gdyż Kinga śluby złożyła w 1288 roku w klasztorze starosądeckim (obraz przedstawia zaś bazylikę krakowskich franciszkanów). Czy Jolenta złożyła śluby wraz z nią czy też po roku 1283 w Gnieźnie, nie wiadomo. Wcześniej obie wystąpiły w roku 1279 na pogrzebie Bolesława Wstydliwego, męża Kingi (pochowanego u franciszkanów) w strojach przypominających habity zakonne, co wielu badaczy interpretowało jako właśnie złożenie przez nie ślubów. Jest to jednak nieprawda.

Ze wstępu: "Życie codzienne w klasztorze klarysek krakowskich od XIII do końca XVIII wieku", Patrycja Gąsiorowska, Kraków 2003, ss. 119.

    zobacz w galerii serwisu:

    1. Skaryszew: Najmłodsza wspólnota klarysek w Polsce

    2. Stary Sącz: W klasztorze św. Kingi

    zobacz również:

    1. Święta Klara z Asyżu (1193-1253)

    2. Historia Sióstr Klarysek w Polsce (skrót)

    Siostry klaryski w internecie:

    1. Strona internetowa Sióstr Klarysek z Krakowa

    2. Strona internetowa Sióstr Klarysek ze Starego Sącza

    3. Strona internetowa Sióstr Klarysek ze Skaryszewa

    4. Mniszki Klaryski Kapucynki ze Szczytna

Würzburg: biskup z młodzieżą franciszkańską
Biskup Würzburga, Dr. Friedhelm Hofmann, odwiedził grupę młodzieży franciszkańskiej „Fraziskus” działającą przy tamtejszym klasztorze.
Kijów: odznaczenie dla o. Władysława Lizuna
O. Władysław Lizun został odznaczony przez Bronisława Komorowskiego złotym krzyżem zasług za zaangażowanie na rzecz Polaków i kultury polskiej na Ukrainie.
Harmęże: XIV Dni Kolbiańskie
Specjalnym tegorocznego spotkania był fotograf siedmiu kolejnych papieży, Arturo Mari, który dał osobiste świadectwo świętości w codziennym życiu Jana Pawła II.
Albania: rocznica poświęcenia świątyni
W albańskim mieście Fier słowaccy franciszkanie świętowali uroczyście dwudziestą rocznicę poświęcenia pierwszej świątyni na tych rozległych obszarach.
Harmęże: 55 lat kapłaństwa o. Floriana
Franciszkanie w Centrum św. Maksymiliana w Harmężach obchodzili uroczyście w Niedzielę Bożego Miłosierdzia jubileusz 55 lat kapłaństwa o. Floriana Szczęcha.
POLSCY MĘCZENNICY Z PERU

W związku z dużym zapotrzebowaniem mediów przedstawiamy zebrane materiały dotyczące życia, męczeństwa oraz procesu beatyfikacyjnego misjonarzy, którzy zginęli w Peru - o. Zbigniewa Strzałkowskiego i o. Michała Tomaszka. Korzystając z naszych artykułów, każdorazowo należy podać autora i źródło.

copyright © franciszkanie.pl 2001-2012, więcej o franciszkanie.pl - [ statystyki ] - kontakt - Strefa użytkowników Strefa - nowa wersja